Rynki zdarzenia pieniądze

 Oceń wpis  oddane głosy: 0 / 0

Obniżka ratingu USA stała się faktem. Agencja ratingowa po raz kolejny kreuje obraz rynków finansowych. Pożywka dla paniki i spekulacji została podana do stołu. Teoretycznie efektywny rynek finansowy powinien antycypować tego typu wydarzenie, o którym dyskutowano                  od dłuższego czasu. Jednak górę bierze psychologia rynku.

Mamy do czynienia z wyraźnym stopniowanie złych informacji na rynku. Najpierw niepokój podsycany był przez niemożność uchwalenia przez amerykańskich polityków zwiększenia progu zadłużenia. Dość ustabilizowany rynek „upuścił parę” i wyzwolił spiralę paniki i strachu. Gdy wszyscy upatrywali już dołka, sytuacja znowu staje się zaogniona.

Agencje ratingowe, czyli twory powołane do życia w celu oceny zdolności kredytowej poszczególnych gospodarek i większych podmiotów gospodarczych wyraźnie kreują obraz rynku – abstrahując od obiektywnej oceny sytuacji i właściwego time'ingu ich podawania.

Runek coraz częściej rządzi się emocjami podawanymi we właściwych porcjach. Sytuacja finansów USA jest doskonale znana każdemu analitykowi, ba nawet każdemu średnio zaawansowanemu inwestorowi. Kluczem do kreowania rynku pod interesy wielkich instytucji finansowych jak np. fundusze headgingowe, jest stwierdzenie ex post faktu, ubranie go w szaty nowości i skuteczne podanie do wiadomości.

Cel wielkich spekulantów zostanie osiągnięty. Frank jako bezpieczne aktywa zareaguje w znany sposób. Tylko Bank Centralny Szwajcarii przyprawiony zostanie o kolejny ból głowy. Jak osłabić krajową walutę? Interwencje na rynku walutowym sposobem na osiągnięcie tego celu...? Intraday'owo tak. W dłuższej perspektywie Bank Centralny skazany jest na porażkę w walce          z olbrzymim kapitałem spekulacyjnym. Względny spokój na franku przyniesie dopiero zamknięcie krótkich pozycji przez wielkich graczy. A tego kiedy się spodziewać...? Któż to wie!

 Oceń wpis  oddane głosy: 0 / 0

Przykład „publicznych” zakupów w warzywniaku dokonanych przez jednego z czołowych polskich polityków każe zastanowić się nad miejscem jakie zajmuje ekonomia w hierarchii ważności nauk w umysłach elity politycznej. Co najmniej zatrważający jest fakt podejmowania ciągłego omamiania iluzorycznymi wizjami dobrobytu, coraz lepiej wykształconego społeczeństwa, które staje się mniej podatne na polityczną demagogię. Uogólniając należny stwierdzić, iż nadal wizja władzy góruje nad wizją pracy u podstaw w obszarze polskich finansów publicznych. Niniejszy wpis nie jest skierowany bezpośrednio do konkretnej osoby, ale do ogółu „świecznika politycznego”. Nie da się też abstrahować, od demagogii ekonomicznej, którą usłyszał cały kraj.

Staram się zrozumieć to jak długo można odwoływać się do przyczyn sytuacji gospodarczych, jako do tak zwanych „ich, tudzież onych”, którzy to winni są istnieniu każdego negatywnego zjawiska gospodarczego. Implikacje, czynów ekipy rządzącej wytykane od zarania dziejów przez każdą partię opozycyjną zakrawają o cynizm w obliczu postępującej degradacji sektora finansów publicznych. W miarę wykształcony człowiek, posiadający podstawową wiedzę na temat funkcjonowania gospodarki rynkowej, po usłyszeniu takiej retoryki popadnie w śmiech
i zadziwienie. Bo jakiż wpływ może wywrzeć partia rządząca, na falę drożejącej żywności w skali globalnej? Czynników mających realny wpływ na koszt chleba czy kurczaka jest bardzo dużo, zaś praktycznie każdy leży poza obszarem oddziaływania jakiegokolwiek instrumentu pozostającego
w rękach Rady Ministrów. Czy na poziomie politycznej dyskusji zapomniano o drożejących kosztach produkcji, o prawie popytu i podaży, przy ciągle zmniejszających się obszarach upraw wypieranych przez zasiew np. roślin energetycznych, czy zapomniano o stale rosnącej liczbie ludności? Oczywiście pojawią się zapewne liczne głosy propagujące zmniejszenie akcyzy
na paliwo lub wprowadzenie niejakiego „dodatku drożyźnianego”. Tylko w tym momencie lobbującym na rzecz takich rozwiązań zadać należy pytanie: skąd wziąć na to środki finansowe, gdy sytuacja gospodarcza wymaga ustabilizowania zadłużenia na poziomie centralnym jak
i samorządowym.

Nie będę się dużej rozpisywał nad oczywistą oczywistością, tylko zapytam gdzie są granice zdrowego rozsądku polskiej polityki? Jak długo można forsować rozwiązania gospodarcze
i wmawiać pospolitemu Kowalskiemu, że wyjdzie mu to na korzyść? Nie budujmy potęgi polskiej gospodarki na bazie rozdawnictwa państwa opiekuńczego i kreatywnej księgowości w sprawie funduszy emerytalnych. Zacznijmy pracować nad tworzeniem przyjaznych ram rozwoju konkurencyjności polskich przedsiębiorstw. Wspierajmy działania na rzecz wzrostu wydatków
w obszarze badań i rozwoju. To tutaj poszukajmy możliwości stworzenia ulg podatkowych przedsiębiorcom gotowym ponieść takowe nakłady. Uprośćmy otoczenie prawne, wspomóżmy rozwój uczelni technicznych i ekonomicznych. Oczywiście są to moje, bardzo ogólne postulaty, jednak obiektywnie stwierdzę, że prowadzenie konstruktywnej, ogólnopolskiej dyskusji gospodarczej, opartej na merytorycznych przesłankach przyniesie więcej korzyści niż kreatywne księgowanie czy polityczno – marketingowe zakupy w warzywniaku za rogiem. Parafrazując powiem wprost „do roboty”!

 Oceń wpis  oddane głosy: 1 / 0

Kryzys mający miejsce od końca 2008 roku zadziałał niczym papierek lakmusowy, obnażając słabości i ukazując stopień jednorodności struktur gospodarczych Eurolandu. Wielokrotnie poruszałem już problem realnej konwergencji obszaru walutowego z perspektywy teorii optymalnych obszarów walutowych. Piętnowałem stawianie konwergencji nominalnej
w obecnym brzmieniu i wykonawstwie nad konwergencją gospodarczą , jak również wskazywałem konieczność przeprowadzania zmian w finansach publicznych. Marionetkowy Pakt
o Stabilizacji i Wzroście, zebrał swoje żniwo w niespotykanych dotąd poziomach zadłużenia finansów publicznych w stosunku do produktu krajowego brutto poszczególnych państw europejskich.

Gdyby w strukturach Unii Europejskiej respektowano założenia Paktu o Stabilizacji
i Wzroście z pewnością problem nadmiernego zadłużenia nie występowałby w tak silnym natężeniu jak obecnie. Konsekwencje obecnego stanu rzeczy są nade wszystko dobrze dostrzegalne empirycznie. Wzrost rentowności obligacji wierzycieli takich jak Portugalia czy Grecja względem niemieckich bondów osiągał historyczne szczyty. Wniosek – dekonwergecja w obszarze zbieżności stóp procentowych obszaru walutowego a tym samym impuls wzmagający działanie kapitału spekulacyjnego implikującego wahania kursu waluty Euro.

Stabilizujące działanie polityki fiskalnej w obliczu członkostwa w unii walutowej, tak dokładnie opisane przez Roberta Mundella, nie zadziałało w wymagany teoretycznie sposób. Rosnący poziom zadłużenia, uniemożliwił zastosowanie interwencjonizmu fiskalnego we właściwy sposób. Konsekwencją tego jest wzmożone obciążenie długiem każdego obywatela kraju członkowskiego, przede wszystkim uwidaczniające się w niespotykanych dotąd cięciach wydatków publicznych. W tym przypadku polityka fiskalna działa niczym miecz obusieczny. Wniosek – brak stabilizatora sytuacji gospodarczej w postaci właściwie prowadzonej polityki fiskalnej
to postępująca dekonwergecja obszaru walutowego.

Co wydaje się paradoksalne, mijający już (na co wskazuje wiele sygnałów płynących
z gospodarki) kryzys niesie za sobą również pozytywne skutki, przejawiające się w racjonalnych działaniach rządzących odpowiedzialnych za funkcjonowanie gospodarek krajów członkowskich. Godne uwagi są przedsięwzięte kroki mające na celu podniesienie wieku przechodzenia
na emeryturę. Jest to czynnik odciążający krajowy system finansowy a także, a może powinienem powiedzieć przede wszystkim wpływający pobudzająco na tworzenie produktu krajowego brutto. Przecież wszyscy jesteśmy tego świadomi, że im więcej pracujemy tym bardziej jesteśmy majętni. Przynajmniej mam taką nadzieje, że jesteśmy tego świadomi.

Wnioski – kryzys w idealny sposób uwidocznił słabości strefy euro i faktyczny stopień konwergencji gospodarczej i nominalnej. Dostrzegalne są różnice w stopniu natężenia kryzysu gospodarczego i fiskalnego w rożnych krajach Eurolandu i strefy euro. Teoria w tym miejscu wskazać każe, iż to brak realnej konwergencji wpłyną na tak znaczne zróżnicowanie dynamiki poszczególnych indykatorów gospodarczych w konkretnych krajach.

Nadzieją jest to, że teoria optymalnych obszarów walutowych Roberta Mundella będzie stosowana w praktyce w coraz większym stopniu.

 Oceń wpis  oddane głosy: 0 / 0

Po wstąpieniu Polski do struktur Unii Europejskiej zauważalny był wzrost inwestycji sektora prywatnego jak również publicznego. Większość realizowanych przez sektor publiczny projektów nosi znamiona finansowania w znacznej części z funduszy unijnych. Wiele samorządów przeżywa od 2004 roku swoisty boom inwestycyjny, stając się jednym wielkim placem budowy. Realizowane, nowe projekty inwestycyjne dotyczą wielu obszarów gospodarki i mają większy bądź mniejszy wpływ na życie każdego z nas.

Jeżeli założymy, że główną przyczyna rozwoju inwestycji w sektor publiczny w naszym kraju jest możliwość uzyskania tzw. dotacji do realizowanego przedsięwzięcia (abstrahując od kłopotów związanych ze skutecznym i efektywnym wykorzystaniem środków unijnych), zastanówmy się jak wyglądać będą owe inwestycje w następnym okresie programowania obejmującym lata po roku 2013. Czy należy się spodziewać ilościowo tak dużych środków przyznanych naszej gospodarce jak na lata 2007-2013? Odpowiedź brzmi „nie”. Obserwując kłopoty finansowe dotykające kolejnych gospodarek Unii Europejskiej, należy domniemywać, iż duże kraje członkowskie będące największymi płatnikami netto będą mniej skłonne wykładać „ze swojej kieszeni” na rzecz rozwoju biedniejszych, peryferyjnych krajów Unii. Tym samym zmniejszeniu ulegnie pula środków skierowanych na tworzenie funduszy unijnych.

Rozwiązaniem dla inwestycji publicznych w obliczu niemożności pozyskania w tak łatwy sposób jak dotychczas dofinansowania ze środków Unii, stać się może a wręcz powinno Partnerstwo Publiczno – Prywatne. Jest to forma realizowania inwestycji bardzo popularna w wielu krajach Europy Zachodniej, jednak w wciąż słabo rozwinięta w Polsce. Głównym założeniem PPP jest współuczestnictwo sektora prywatnego w realizacji przedsięwzięć publicznych. Nie będę poruszał tutaj aspektów prawnych dotyczący współpracy pomiędzy wymienionymi podmiotami. Powołana spółka celowa (tzw. SPV – Special Purpose Vehicle) oparta może być np. na najpopularniejszej umowie BOT, czyli Build – Operate Transfer.

Niepopularność współpracy na bazie Partnerstwa Publiczno – Prywatnego ma z pewnością wiele przyczyn. Wskazać tutaj należny chociażby na słabą świadomość korzyści i kosztów PPP, zarówno sektora publicznego jak i prywatnego. Brak jest instytucji koordynujących współpracę pomiędzy poruszanymi podmiotami. Należałoby na poziomie regionalnym stworzyć twór łączący w sobie cechy instytucji wspierających rozwój przedsiębiorczości (np. PARP) z instytucjami mającymi kontrolę i znającymi strukturę finansów samorządów (czyli np. Regionalne Izby Obrachunkowe). Owe instytucje posiadałyby szeroką wiedzę na temat realizowanych projektów PPP, jak i koordynowałyby i umożliwiały współprace pomiędzy podmiotami zainteresowanymi PPP. Oczywiście regulacja prawna powołująca do życia instytucje koordynującą nie jest lekiem na całe zło. Rozwojowi Partnerstwa Publiczno – Prywatnego przeszkadza szereg innych czynników. Chociażby niechęć do brania na siebie zbyt dużego poziomu ryzyka przez podmioty prywatne czy też niepewność powodowana zmianami w władzach samorządowych po każdych wyborach. Rozwijaniu omawianej formy współpracy nie sprzyja również lęk samorządowców, którzy współpracę z sektorem prywatnym postrzegają często jako taką, która rodzić może wszelkiego rodzaju napięcia i podejrzenia korupcyjne.

Z pewnością w swoim artykule nie wyczerpałem problematyki zjawiska PPP. Nawet nie miałem takiego zamiaru, gdyż jest to tak rozległe zagadnienie na bazie, którego można swobodnie pisać pracę doktorską. Jednak mam nadzieję, że w naszej gospodarce rozgorzeje niedługo dyskusja odnoście współpracy dwóch sektorów, samorządowego i prywatnego. Mam też nadzieję, że zostaną powołane do życia niedługo instytucje działające na poziomie regionalnym, które umożliwią wykorzystanie potencjału drzemiącego w wielu gminach.

 Oceń wpis  oddane głosy: 1 / 0

Okres względnej stabilizacji w światowej gospodarce oraz uspokojenie pokryzysowej sytuacji na rynkach kapitałowych sprzyjają zjawisku wydawania przez domy maklerskie coraz większej ilości rekomendacji oceniających działalności konkretnego podmiotu notowanego na rynku papierów wartościowych. Głównym parametrem tejże rekomendacji branym pod uwagę przez mniej doświadczonych inwestorów giełdowych jest cena docelowa. Stowarzyszenie Inwestorów Indywidualnych w drugim numerze tegorocznego kwartalnika „Akcjonariusz” przedstawiło kilka mankamentów dotyczących wydawania rekomendacji, a w zasadzie metody stosowanej do wyceniania spółki giełdowej. Mowa tu o metodzie Discounted Cash Flow, zwanej dalej DCF.

Tym co skłoniło mnie do poruszenia tego zagadnienia w kolejnym swoim wpisie jest fakt, iż mało wspomina się w mediach ekonomicznych o sensie stosowania tej metody wyceny podmiotu giełdowego. Dlatego jako członek SII postanowiłem ukazać kilka wad tej metody i przekazać część akademickiej wiedzy, która może w skuteczny sposób odmienić pogląd na tak powszechna metodę wyceny. Mówiąc o DCF należy wskazać, iż metoda ta opiera się na zastosowaniu modelu zmiany wartości kapitału w czasie. Dyskontowanie przyszłych przepływów kapitałowych na moment zerowy umożliwia stwierdzenie ile przyszłe strumienie pieniądza są dla nas warte w chwili obecnej. Głównym założeniem jest podzielenie przepływów pieniężnych na te, które występują w okresie prognozy i te po okresie prognostycznym, służące do określenia tzw. wartości rezydualnej. Stąd w metodzie DCF występuje szereg trudności mogących zniekształcić obraz potencjalnej wyceny.

W celu dokonania wyceny należy w pierwszej kolejności określić wielkość przepływów pieniężnych w poszczególnych okresach objętych analizą. Jest to jeden z kluczowych momentów wyceny. Analityk wyceniający dana spółkę musi w skuteczny sposób oszacować wielkość przychodów z działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej, następnie przeciwstawić tym przychodom koszty na poszczególnej działalności. Zgodnie z metodyka analizy rachunku zysków i strat uwzględnić należy wszelkie wydarzenia jednorazowe, obowiązkowe obciążenia wyniku finansowego i podatek dochodowy. Następnie otrzymany zysk netto należy powiększyć o amortyzację. Jak widać kalkulacja przepływów pieniężnych wymaga prognozowania wielu zmiennych zależnych jak nie niezależnych od działalności podmiotu gospodarczego. Przyjęte na tym etapie założenia determinują dalszą zasadność przeprowadzanej wyceny. Jest to moment w którym, olbrzymią rolę odgrywa doświadczenie i obiektywizm sporządzającego wycenę.

W celu właściwego przeprowadzenia wyceny spółki, kluczowym jest dobór adekwatnej stopy procentowej stosowanej do dyskonta przepływów pieniężnych. Jest wiele metod ustalania właściwej stopy dyskonta stosowanej w analizie finansowej np. metoda przychodowa, kosztowa czy oparta na modelu wyceny aktywów kapitałowych (CAMP). Również ten etap wyceny cechuje się dużą dozą subiektywności. Właściwy dobór stopy procentowej branej do dyskonta decyduje o ostatecznej wysokości wyceny; jej właściwe określenie jest jedną z najtrudniejszych rzeczy w tejże metodzie.

Jak wspomniano wcześniej metoda DCF składa się z okresu analizy objętego prognozą i wartości rezydualnej. Właściwy horyzont czasowy wyceny jest zasadniczym czynnikiem decydującym o przydatności praktycznej tej wyceny. Należy nadmienić, że w przypadku wielu wycen horyzont czasowy obejmuje najbliższe dziesięć lat działalności podmiotu. Ze względu na trudności związane z występowaniem znacznej dozy czynnika niepewności gospodarczej, przydatność wyceny obejmującej ten okres czasowy jest niewielka i bardzo często mija się z rzeczywistą wyceną rynkową. Właściwym wydaje się branie do wyceny okresu trzy lub góra pięcioletniego. Stąd każdy inwestor biorący pod uwagę w swoich inwestycjach rekomendacje wydaną przez konkretną instytucje finansową, powinien koniecznie zapoznać się z ramami czasowymi wyceny. Również przyjęcie złożenia, że ostateczna cena akcji podmiotu gospodarczego zależna jest od wartości rezydualnej, wprowadza do zasadności tej metody duży element nie doszacowania lub przeszacowania. Spowodowane jest to tym, iż do obliczania wartości rezydualnej stosuje się najczęściej wielkość przepływów finansowych z ostatniego roku prognozy. To zaś implikuje wystąpienie szeregu mankamentów metodologicznych opisywanych wcześniej.

Największa ilość „nietrafionych” wycen pojawia się w momencie zmiany cyklu koniunkturalnego. Przyczyna tego jest oczywista. Prognoza finansowa opiera się na danych historycznych, a niewielu analityków jest na tyle dobrych, żeby skutecznie antycypować wpływy przyszłych wydarzeń gospodarczych na kondycję finansowa spółki. Obserwacja trafności rekomendacji, może okazać się skuteczną strategią do przewidywania nadejścia hossy lub bessy na rynkach finansowych. Strategia takiego inwestowania nosi nazwę strategii kontr-ariańskiej.

Dokonując oceny metody DCF należy wspomnieć, że jak na razie jest to najskuteczniejsza metoda do wyceniania podmiotów gospodarczych. Jej mankamenty w znacznym stopniu niwelować może doświadczenie analityka sporządzającego rekomendację. Dla mnie osobiście rekomendacje są dobrym źródłem czerpania wiedzy na temat bieżących jak i przyszłych czynników mających wpływ na wydarzenia zachodzące w konkretnej spółce. Jednak zakładany w analizie domu maklerskiego ciąg wydarzeń mających wpływa na działalność podmiotu poddaje własnemu przemyśleniu i to również zalecam każdemu inwestorowi. Bo jak wiadomo, zyski drzemią tam gdzie do tej pory niewielu się zapuszczało.

Mam nadzieję, że powyższy artykuł skłoni chociaż kilku początkujących inwestorów do głębszego zapoznania się z metodologią DCF (bo warto to uczynić). Jednocześnie nadmieniam, że członkostwo w Stowarzyszeniu Inwestorów Indywidualnych, daje systematyczną możliwość zapoznawania się z poradami praktyków, którzy odkrywają wiele zawiłości i niejasności z życia rynków finansowych.

 Oceń wpis  oddane głosy: 0 / 0

Kolejny raz potwierdziła się zasada, że świat polityki i ekonomi to dwa odmienne byty. Ten drugi jest rzeczowy i pełen profesjonalizmu. W świecie polityki nadal dominuje krótkowzroczne dążenie do zaspokajania głównego celu jakim jest zdobywanie nowego i utrzymywanie starego elektoratu. Cel ten jest realizowany za wszelka cenę, nawet kosztem stagnacji działań reformujących w dziedzinie finansów publicznych.

W tym artykule nie krytykuje w żadnym wypadku konkretnej opcji politycznej. Wskazuje tylko i wyłącznie na cięgle popełniane te same błędy w dziedzinie zarządzania państwem, które stały się wizytówką wszystkich partii od początku obalenia „żelaznej kurtyny”. Zbliżające się wybory samorządowe a po nich parlamentarne działają jak hamulec stopujący wszelkie racjonalne działania. Nie można nazwać mianem reform program zaprezentowany dzisiaj przez Radę Ministrów. Odmawiam mu takiego nazewnictwa. Nie usłyszeliśmy żadnych informacji, które rzuciły by światełko nadziei, które pozwoliłyby wierzyć, że uchronienie rodzimych finansów publicznych przed greckim czy łotewskim scenariuszem jest możliwe.

Działania w sferze dochodowej, to najgorsze podejście jakie można w obecnej chwili podjąć. Problemem finansowym Polski nie jest chwilowe zachwianie tego systemy. Kłopot tkwi w strukturze wydatków i efektywnym zarządzaniu częściami budżetowymi. Konieczność zreformowania strony wydatkowej, to zwrot powtarzany przez ekonomistów niczym mantra. Nie warto wymieniać tego co wymaga zmian. Każdy zainteresowany tematyką doskonale to wie. W sytuacji kolejnych lat poświęcanych przez ekipy rządzące na „polityczkowanie” należy zacząć poważnie martwić się o rozwój zdarzeń w obszarze finansów narodowych.

Wyraźnie brakuje od wielu lat w Polsce odwagi do radykalnych działań, które raz na zawsze podcięłyby strukturalnym przeszkodom ich „betonowe nogi”. Obawiam się, że status quo wynika nie tylko z winy kolejnych ekip rządzących, ale również z winy bardzo podatnych na populistyczne odezwy mas ludności. Mas, które zainteresowane są budową państwa opiekuńczego. Świadome rezygnowanie z „kapitalnego remontu” krajowych finansów nieuchronnie pociągnie za sobą bardzo bolesne konsekwencje, o których wielu w naszym kraju nawet nie ma pojęcia. Ale przecież to już będzie problem innej partii rządzącej...!!!

 Oceń wpis  oddane głosy: 0 / 0

Wzrost i rozwój gospodarczy dokonujący się w Polsce od czasu obalenia „jedynie słusznego” ustroju implikuje konieczność dokonania redefinicji pojęcia polityka społeczna. Zmiana rozumienia znaczenia instrumentów i działań mających, mówiąc w dużym uproszczeniu zapewnić społeczeństwu właściwe warunki bytowania jest kwestią fundamentalną, warunkiem bez którego niemożliwe jest wejście na ścieżkę rozwoju umożliwiającą zbliżenie się potencjałem gospodarczym do państw rozwiniętych.

Przejęcie z gospodarki nakazowo – rozdzielczej opartej na socjalistycznym modelu polityki społecznej do zbudowania dostrzeganego w wielu dziedzinach życia państwa opiekuńczego, rozminęło się z oczekiwaniami grona ekonomistów, kapitalistów i reformatorów. Krytycznym odzwierciedleniem tego procesu jest udział wydatków sztywnych w budżecie państwa. Jest to jednak tylko i wyłącznie wymiar finansowy. Realizacja postulatów polityki społecznej, budowanej na podłożu populistycznych dążeń ekip rządzących, zakorzeniła pewien schemat myślenia nie tylko w osobach odpowiedzialnych za jej wdrażanie. Ów schemat stał się paradygmatem zapewnienia bezpieczeństwa socjalnego wielu osób. Mamy do czynienia wręcz z dziedziczeniem postaw anty – kreatywnych, anty – efektywnościowych. Wzorzec roszczeniowy dominuje w wielu mniejszych bądź większych społecznościach. Jest to bezsprzecznie konsekwencją „ogłupiającej” działalności partii politycznych zwłaszcza w czasach kampanii wyborczych. Jest to również konsekwencją niemożności przystosowania się wielu jednostek do nowego systemu gospodarczego i wynikająca z tego tęsknota za „starymi dobrymi czasami”. Jest to także efekt braku właściwej edukacji gospodarcze na poziomie podstawowym jaki i ustawicznym.

Poruszając problem edukacji należy wskazać na wiele problemów dzisiejszego systemu nauczania. Niedostosowania szkół i ich programu do współczesnych potrzeb rynku pracy stały się zjawiskiem powszednim. Najbardziej uderzający jest jednak problem kształcenia w zakresie przedmiotów ścisłych. Matematyka na egzaminie maturalnym w stopniu podstawowym sprowadzona została do poziomu urągającemu niejednemu ambitnemu abiturientowi. Rodzi to problemy w pozyskaniu nowych kandydatów na studia o kierunkach technicznych. Z punktu widzenia tworzenia gospodarki opartej na wiedzy jest to sprawa wymagająca więcej niż tylko interwencji w postaci wprowadzenia tzw. kierunków zamawianych. Budowanie gospodarki innowacyjnej, gospodarki tworzącej zasoby wiedzy, gospodarki „skoku technologicznego” wymaga dostosowań programów nauczania, które wypuszczać będą myślących, kreatywnych i właściwie wykształconych specjalistów.

Podsumowując te krótkie i bardzo uproszczone rozważania, wskazać pragnę na role edukacji we współczesnej Polsce. Społeczeństwo wykształcone to społeczeństwo świadome, a właśnie świadomości brakuje nam najbardziej! Świadomości, która umożliwi wyznaczenie i zrozumienie właściwych kierunków rozwoju gospodarczego, opartego na innowacyjności i większej wydajności, bez nadmiernej presji na budowanie welfare state.